กฎการจำกัดอาณาเขตของพระบรมวงศานุวงศ์และเจ้านายฝ่ายในในสมัยกรุงรัตนโกษิณร์

ในสมัยโบราณ โดยเฉพาะในยุคกรุงรัตนโกสินทร์ มีการกำหนดขอบเขตและพื้นที่สำหรับพระบรมวงศานุวงศ์และเจ้านายอย่างชัดเจน เพื่อรักษาความปลอดภัยและระเบียบภายในพระราชวัง ซึ่งการฝ่าฝืนกฎเหล่านี้มีบทลงโทษที่รุนแรงมาก

ในการจำกัดอาณาเขตของพระบรมวงศานุวงศ์ มีการปักเสาหินเป็นเครื่องหมายกำหนดอาณาเขตทั้ง 4 ทิศของกรุงเทพฯ พระบรมวงศานุวงศ์จะไม่สามารถเสด็จออกนอกเขตเสาหินเหล่านี้ได้ หากไม่ได้รับพระบรมราชานุญาต

โดยมีบทลงโทษ หากพระบรมวงศานุวงศ์ฝ่าฝืนเสด็จออกไปโดยพลการ จะถือว่าเป็น โทษร้ายแรงขั้นกบฏ ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความสำคัญของกฎข้อนี้ และความเข้มงวดในการรักษาระเบียบ

ในการจำกัดพื้นที่สำหรับพระสนมและเจ้าจอมโดยมีพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ มีการกำหนดพื้นที่ในการเข้าเฝ้าของพระสนมเจ้าจอมอย่างเคร่งครัด ห้ามล่วงล้ำเข้าไปในอาณาเขตที่ไม่ได้รับอนุญาต เช่น พระที่นั่งซึ่งถือเป็นเขตศักดิ์สิทธิ์ หรือพระราชฐานส่วนพระองค์ของพระมหากษัตริย์

มีบทลงโทษและการสอดส่อง โดยหากมีการฝ่าฝืน จะถูกลงพระราชอาญา และท้าวนางมีหน้าที่สำคัญในการสอดส่องดูแลและห้ามปราม เพื่อป้องกันการละเมิดกฎ

ข้อบังคับสำหรับพระราชกุมารและพระราชกุมารี

โดยเวลาเข้าเฝ้า หากพระราชกุมารและพระราชกุมารีเสด็จมานอกเวลาที่กำหนดให้เข้าเฝ้า ผู้ตามเสด็จจะต้องห้ามปรามไว้

บทลงโทษผู้ตามเสด็จ หากผู้ตามเสด็จไม่ห้ามปราม จะมีโทษร้ายแรงถึงขั้น โบยตีและประหารชีวิต ซึ่งเน้นย้ำถึงความรับผิดชอบของผู้ที่ถวายการดูแล

การลงโทษผู้ที่หลบหนีหรือลักลอบออกจากพระบรมมหาราชวัง

โทษของการหลบหนี หากนางในฝ่าฝืนอาณาเขต ลอบออกไป หรือหนีออกจากพระบรมมหาราชวัง หรือมีผู้พาออกไป ผู้ลักพาจะถูกลงโทษ สักหน้าและประจาน

โดยกฏเกณฑ์อายุและบทลงโทษ

ผู้ที่ฝ่าฝืนมีอายุ 13 ปี แต่ไม่ถึง 16 ปี จะถูกลงโทษ ทวนด้วยลวดหนัง 15 ที

ผู้ที่มีอายุ 16 ปีขึ้นไป โทษจะเพิ่มสูงขึ้น

หากมีการลักลอบออกหรือหนีออกจากพระบรมมหาราชวัง 2 ครั้งขึ้นไป จะถูกลงโทษตัดมือตัดเท้า

กฏเกณฑ์สุดเข้มงวด ในสมัยรัตนโกสินทร์