คุณทิพย์วาณี สนิทวงศ์ ณ อยุธยา เกิดเมื่อวันที่ ๒๗ เมษายน พ.ศ. ๒๔๗๕ เป็นธิดาของหม่อมหลวงจรูญ สนิทวงศ์ ผู้บุกเบิกด้านวิศวกรรมการรถไฟไทย และหม่อมหลวงฟ่อน สนิทวงศ์ การศึกษาขั้นต้นจบจากโรงเรียนวัฒนาวิทยาลัย และศึกษาภาษาอังกฤษ ฝรั่งเศส เยอรมันเพิ่มเติม

ท่านเป็นเจ้าของร้าน “ผดุงชีพ” ถนนจักรพงษ์ กรุงเทพมหานคร ซึ่งจำหน่ายงานศิลปหัตถกรรมไทย ไม่ว่าจะเป็นตุ๊กตาชาววัง หัวโขน ปลาตะเพียน และงานทำมือจากภูมิปัญญาชาวบ้าน ความใกล้ชิดกับศิลปวัฒนธรรมทำให้คุณทิพย์วาณีสนใจงานเขียนมาตั้งแต่เยาว์วัย โดยเฉพาะสารคดีเชิงความรู้เกี่ยวกับหัตถศิลป์ที่กำลังจะสูญหาย

ผลงานที่สร้างชื่อเสียงที่สุดคือ หนังสือ “เมื่อคุณตาคุณยายยังเด็ก” ซึ่งตีพิมพ์ขึ้นในช่วงทศวรรษ ๒๕๑๐ หนังสือเล่มนี้มิใช่เพียงบันทึกความทรงจำของคนรุ่นก่อน แต่ยังเป็น “บานหน้าต่างสู่สังคมไทยสมัยเก่า” ถ่ายทอดชีวิตผู้คนตั้งแต่เรื่องกินอยู่ การละเล่น เครื่องแต่งกาย ขนบประเพณี ไปจนถึงวิถีบ้านเมืองในกรุงเทพฯ และหัวเมืองต่าง ๆ

จุดเด่นของหนังสืออยู่ที่การใช้ภาษาเรียบง่าย แต่เปี่ยมด้วยความอบอุ่นและภาพพจน์ ทำให้ผู้อ่านเห็นภาพวิถีชีวิตไทยดั้งเดิมอย่างมีชีวิตชีวา เช่น การละเล่นของเด็กไทยโบราณ การทำขนมพื้นบ้านที่หากินยากในปัจจุบัน ตลอดจนเรื่องเล็ก ๆ น้อย ๆ ที่สะท้อนความสัมพันธ์ของผู้คนในครอบครัวและชุมชน

หนังสือเล่มนี้ยังถือเป็นผลงานที่ช่วย “เก็บความทรงจำของสังคมไทย” ไว้ในช่วงเวลาที่ประเทศกำลังเปลี่ยนแปลงเข้าสู่ความทันสมัย หลังสงครามโลกครั้งที่ ๒ ผู้อ่านทั้งในและนอกประเทศต่างเห็นคุณค่าของการอนุรักษ์ความทรงจำเหล่านี้ จึงทำให้ “เมื่อคุณตาคุณยายยังเด็ก” ได้รับ รางวัลการประกวดหนังสือระหว่างชาติ ครั้งแรกของประเทศไทย เมื่อ พ.ศ. ๒๕๑๕ ในโครงการ International Book Year 1972 ที่ยูเนสโกจัดขึ้น

ผลงานดังกล่าวไม่เพียงตอกย้ำบทบาทของคุณทิพย์วาณีในฐานะนักเขียนหญิงที่บันทึกประวัติศาสตร์วัฒนธรรมอย่างลึกซึ้ง หากยังทำให้คนรุ่นหลังมีโอกาสเรียนรู้วิถีชีวิตไทยแบบดั้งเดิม ผ่านถ้อยคำที่จริงใจและชวนให้ระลึกถึงอดีต

คุณทิพย์วาณีถึงแก่กรรมใน พ.ศ. ๒๕๔๗ อัฐิบรรจุไว้ ณ วัดชนะสงคราม ด้านหลังพระอุโบสถ แต่ผลงาน “เมื่อคุณตาคุณยายยังเด็ก” ยังคงเป็นเสมือนมรดกทางวัฒนธรรม ที่บอกเล่า “ชีวิตและหัวใจ” ของสังคมไทยในวันวานให้คงอยู่สืบไป

คุณทิพย์วาณี สนิทวงศ์ ณ อยุธยา นักเขียนสารคดีศิลปหัตถกรรม และเจ้าของผลงาน “เมื่อคุณตาคุณยายยังเด็ก”