เรื่องเล่าจากภาพถ่ายเก่าหนึ่งใบ

ที่ได้บันทึกความเปลี่ยนแปลงของสตรีชั้นสูงในสยามไว้

โดยไม่ต้องเอื้อนเอ่ยถ้อยคำใดมากนัก

หญิงสาวในราชสกุลดิศกุลที่นั่งเรียงรายอยู่บนชานไม้ในภาพนี้ ล้วนแต่งกายอย่างเรียบง่าย

หากแต่สะท้อน “รสนิยมแห่งยุคสมัย” ได้อย่างชัดเจน

โดยเฉพาะ “ซิ่นลายขวาง” แบบล้านนา

หรือที่ชาวเหนือเรียกว่า “ซิ่นต๋า”

เป็นเครื่องนุ่งห่มซึ่งได้รับความนิยมอย่างมากในหมู่สตรีชั้นสูงช่วงปลายรัชกาลที่ 6 ต่อเนื่องถึงต้นรัชกาลที่ ๗

ความงามของซิ่นต๋านั้น มิได้อยู่ที่ความหรูหราฟุ่มเฟือย แต่อยู่ที่ “จังหวะของลายผ้า”

ที่่เรียบง่ายแต่มีเสน่ห์ ลายขวางเป็นริ้ว ๆ ดูสงบ นุ่มนวล และมีความเป็นพื้นเมืองอย่างงดงาม

ต่างจากผ้ายกทองหรือโจงกระเบนไหมแพรวพราวที่เคยเป็นแบบแผนของสตรีราชสำนักในยุคก่อนหน้า

ในห้วงเวลานั้น สยามกำลังเปิดรับอิทธิพลใหม่จากหัวเมืองฝ่ายเหนือ ภายหลังการเสด็จประพาสและความสัมพันธ์อันแน่นแฟ้นระหว่างราชสำนักกรุงเทพฯ กับนครเชียงใหม่ วัฒนธรรมล้านนาจึงค่อย ๆ แทรกตัวเข้าสู่ชีวิตของชนชั้นนำ ทั้งเรื่องอาหาร เครื่องเรือน ภาษา

ไปจนถึงการแต่งกาย

“ซิ่นต๋า” มิใช่เพียงเป็นผ้านุ่ง หากเป็นสัญลักษณ์ของความนิยมแบบใหม่ในหมู่หญิงสาวผู้ดี

ที่เริ่มหันมาชื่นชมความงามอันละเมียดละไมของพื้นเมืองเหนือ

ยิ่งเมื่อสวมคู่กับเสื้อคอตั้งแบบตะวันตก ผมเกล้ามวยต่ำ และรองเท้าหนังส้นเตี้ยอย่างในภาพ

ก็ยิ่งเห็นบรรยากาศของ “สยามยุคเปลี่ยนผ่าน” ได้อย่างชัดเจน

ยุคที่ราชสำนักมิได้ปิดตนเองอยู่แต่ในกำแพงวัง หากค่อย ๆ รับเอารสนิยมใหม่จากทั้งตะวันตกและหัวเมืองต่าง ๆ

มาหลอมรวมกันอย่างกลมกลืน

สิ่งที่น่าชมอีกเรื่อง คือ แม้จะเป็น “ท่านหญิง” ในราชสกุลใหญ่ หากกิริยาอาการกลับดูเป็นกันเอง

ไม่มีพิธีรีตองเคร่งครัดดังภาพถ่ายทางการในราชสำนักสมัยรัชกาลที่ ๕ ทุกพระองค์ประทับนั่งบนพื้นไม้ธรรมดา

บ้างยิ้มบาง ๆ บ้างทอดสายตามองกล้องนิ่งสงบ ราวกับเป็นบ่ายวันหนึ่งอันแสนสามัญในเรือนพักต่างจังหวัด

แต่ความสามัญนั้นเอง…กลับทำให้ภาพนี้งดงามอย่างยิ่งในทางประวัติศาสตร์

เพราะมันเผยให้เห็นว่า เบื้องหลังพระนามราชสกุลอันสูงศักดิ์ เหล่าสตรีชั้นสูงแห่งสยาม

ก็คือหญิงสาวผู้มีชีวิต มีรสนิยม มีความนิยมแฟชั่น และมีช่วงเวลาแห่งความสุขเรียบง่ายไม่ต่างจากผู้คนในยุคเดียวกันเลยแม้แต่น้อย

ข้อมูล : รักสยามแต่ปางก่อน
เรียบเรียง : โอลาฟ

ซิ่นต๋า สเน่ห์ล้านนาในสำนักสยาม