ท่านหญิงไอ

หม่อมเจ้าหญิงกรณิกา จิตรพงศ์ หรือท่านหญิงไอ ทรงเป็นญาติผู้ใหญ่ที่ข้าพเจ้าเคารพ นับถืออย่างยิ่ง ข้าพเจ้าไปที่วังคลองเตยหรือบ้านปลายเนินสัปดาห์ละครั้งเพื่อไปเล่นดนตรี ในระยะแรกท่านหญิงไอทรงระนาดหุ้มร่วมวงด้วย เวลามีการแสดงทั้งในและนอกประเทศก็จะ เสด็จไป มีเรื่องเล่าว่าคนขายของที่สําเพ็ง เจ้าประจำที่ไปทรงซื้อของ เช่น เครื่องเขียนต่างๆ ดูโทรทัศน์ข่าวที่ข้าพเจ้าไปแสดงดนตรีไทยที่ต่างประเทศ นักข่าวประกาศชื่อนักดนตรีในวง เมื่อ ท่านหญิงไอทรงไปซื้อของตามที่เคย เจ้าของร้านเข้ามาทักว่า "ป้าเป็นหม่อมเจ้า ก็ไม่บอกด้วย เห็นในทีวีหรือไร ที่จริงที่ไปพบกันที่ต่างประเทศไม่ได้มีเฉพาะไปเล่นดนตรี ตอนท่านหญิงอาม ท่านหญิงไอ เสด็จไปที่ต่างๆ ที่จําได้คือสิงคโปร ข้าพเจ้าอยู่ที่นั่นท่านก็แวะมาเยี่ยมที่โรงแรม

นอกจากการเล่นดนตรีแล้ว ที่วังคลองเตย เรามีกิจกรรมต่าง ๆ หลายอย่าง เช่นนัดกัน ไปเที่ยว ไปวังสวนจิตร วังสระปทุม ไปเที่ยวไกล ๆ เช่น ไปหัวหิน ไปลงเรือชมทิวทัศน์ รับประทาน ร้านใกล้ ๆ วัง อย่างร้านชายทะเลจันทร์เพ็ญ บางที่เอาง่าย ๆ คือนั่งริมคลองรับประทานข้าวห่อใบบัว มีข้าวกับนํ้าพริก ที่จริงท่านหญิงไอทรงทำอาหารอร่อยมาก เช่น ไก่อบ แต่รับสั่งว่าไม่ได้ ทําตามตำรา นึกจะใส่อะไรก็ใส่ไปเรื่อย ๆ ออกมาอร่อยทุกที่

ข้าพเจ้าเองก็ชอบทํากับข้าวแบบนึก จะใส่อะไรก็ใส่และนําไปถวายให้ทรงชิมเกือบทุกครั้ง เรื่องนึกเองนี้มีเรื่องก่อสร้าง เช่น อาคาร โรงละครในวัง ท่านคิดแบบเองเรียกว่าเป็นสถาปนึก ไม่ใช่สถาปนิก งานการกุศลที่ทรงทํามีเรื่องหนึ่งคือการดูแลวัดที่มีโรงเรียนพระปริยัติธรรมสองแห่ง คือ วัดชูจิตธรรมารามที่วังน้อย กับวัดกฤษณเวฬุฯ (ไผ่ดํา) ที่จังหวัดสิงห์บุรี ข้าพเจ้าจึงไปทอดกฐิน เป็นประจ๋า เรื่องที่สําคัญคือ การสร้างสถานพยาบาล เพื่อดูแลพระเณรอาพาธ นอกจากมีเจ้าหน้าที่ประจํา ยังมีแพทย์ พยาบาล และเจ้าหน้าที่ไปตรวจรักษาพระเณรและชาวบ้าน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในด้านตาและสุขภาพช่องปาก ภายหลังตั้งเป็นมูลนิธิชื่อมูลนิธิสิรินธร ทุกๆปีจะมีงานวันนริศ มีการแสดงละครและให้คนมาดูศิลปะในวังมีสอนรำละครมาหลายรุ่น ละครวังคลองเตยดูสวยงามแปลกตากว่าที่อื่น แต่ข้าพเจ้ามักไม่มีโอกาส ได้ดูเพราะงานวันที่ ๒๘ เมษายน ตรงกับวันอภิเษกสมรส จึงทรงจัดงานประทานอีกวันเรียกว่า

ท่านหญิงไอทรงเมตตาข้าพเจ้าหลายอย่าง แม้แต่ตอนป่วยต้องผ่าตัด ท่านก็ทรงรถเข็น เสด็จไปเยี่ยมถึงโรงพยาบาล มีเรื่องเก่าๆ ที่ทรงเล่าหลายเรือง เช่น เมื่อทรงพระเยาว์ มีคนจีนมาขายของต่าง ๆ แบบที่บางคนเรียกว่าเจ๊กตู้หรือเจ๊กป๋องแป้ง ทรงซื้อด้ายและเข็มถักโครเซต์ เมื่อถักแล้วกลับขายพ่อค้าคนนั้น

ได้ทรงตามเสด็จสมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระยานริศไปต่างประเทศ เช่น ที่เกาะชวา และ ได้ปืนภูเขาเมราปีด้วย ข้าพเจ้าเองไม่ได้ปีนภูเขา ได้แต่ขอให้นักบินเครื่องบินการุต้าบินวนรอบ ภูเขา สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้าเสด็จมาที่วังหลายครั้ง เพื่อสนทนากับสมเด็จกรม พระยานริศ และมีของต่าง ๆ มาพระราชทาน มีชุดชาชุดหนึ่ง ท่านหญิงไอประทานกลับมาให้ เก็บไว้ที่พิพิธภัณฑ์สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า พระตําหนักใหญ่ วังสระปทุม ระหว่างสงครามประทับอยู่ที่วังนี้ ไม่มีคนอื่นอยู่ มีการหารายได้พิเศษคือการไปซื้อเมล็ด ดอกไม้มาปลูก ขุดดินเอง ทําเองทุกชั้นตอน เมื่อดอกไม้ออกดอกก็ตัดไปขาย

บทบาทสภากาชาดระหว่างสงครามโลกครั้งที่ ๒ อาสากาชาดและกองบรรเทาทุกข์มี หน้าที่ปฐมพยาบาลและนําผู้บาดเจ็บส่งโรงพยาบาล ดูแลผู้ป่วยในโรงพยาบาล ผู้ที่รับผิดชอบ คือ หลวงธำรงนาวาสวัสดิ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมในเวลานั้น หม่อมเจ้าหญิงมารยาตรกัญญา ดิศกุล ขณะนั้นทรงงานอยู่ที่สำนักงานกลางมาช่วย มีหม่อมเจ้าหญิงกรณิกา จิตรพงศ์ ทรงเป็น เลขานุการ มีชาวต่างประเทศมาติดต่อ ทรงช่วยงานได้มาก เพราะคนอื่นๆ ในสภากาชาดไม่ค่อยรู้ ภาษาอังกฤษ ทรงเล่าว่ามีฝรั่งหลายชาติ แต่ละชาติมีวิธีทํางานตามแบบของตน ต้องศึกษา สังเกตให้ดี เวลาประชุมท่านต้องจดบันทึกการประชุม หลวงธำรงฯ พอใจผลงานของท่าน ที่จริงเขาก็ชอบท่านเป็นทุนอยู่แล้ว เพราะท่านเป็นครูสอนภาษาอังกฤษธิดาของเขา

ทํางานต่างๆ พอมีรายได้ก็ซื้อรถจักรยานยี่ห้อญี่ปุ่นสําหรับไปทํางาน ถ้าไปไกลก็ยกรถนั้นใส่รถไฟ คนอื่นที่ ทํางานอยู่ด้วยกันมีรถยนต์ ทรงใช้แต่จักรยาน เวลานี้จักรยานคันนี้ก็ยังอยู่ งานรับคนเจ็บตอน สงครามท่านทำร่วมกับพระสหายสกุลอับดุลราฮิม เรื่องทรงงานสภากาชาดนี้ ข้าพเจ้าเอาไปสอนนักเรียนนายร้อย (เอกสารประกอบการ สอน วันที ๔ กันยายน ๒๕๕๗) ท่านหญิงไอทรงถี่ถ้วนเรื่องเงินทองจึงทรงดูแลรับผิดชอบเงินหลายส่วน วันหนึ่งรับสั่งกับ ข้าพเจ้าว่ามีเงินของหม่อมเจ้าเจริญใจ จิตรพงศ์ ยังไม่ได้ทําประโยชน์อะไร หม่อมเจ้าเจริญใจเมื่อมี พระชนม์อยู่ทรงรับราชการทางเหนือน่าจะทําบุญ เช่น ช่วยโรงเรียนทางภาคเหนือ ข้าพเจ้าจึงเลือก โรงเรียนในถิ่นทุรกันดารที่จังหวัดน่านถวายให้ทรงอุปถัมก์สร้างเป็นโมงเรียนหม่อมเจ้าเจิญใจ จิตรพงศ์เมื่อสร้างแล้วยังทรงเป็นห่วงโรงเรียนนี้อยู่เสมอขณะนี้เปิดสอนขั้นประถมศึกษาปีที่ ๑ ถึง ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ นับได้ว่าพระเมตตาแผ่ปกถึงเด็กน้อยชาวดอยได้มีโอกาสในชีวิตเท่าเทียมผู้อื่น

ข้าพเจ้าแทนพระองค์พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ เชิญนําสงกรานต์พระราชทานหลายครั้ง ครั้งสุดท้ายประทับอยู่ที่โรงพยาบาล ถึงประชวรมาก แต่ก็มีพระสติดี ความจําแม่นยำ รับสั่งว่าตั้งแต่เล็ก" ก็ทํางานรับใ้ช้ผู้ใหญ่ โตขึ้นมาก็ดูแลหลาน ๆ และบริวาร ไม่ต้องการเป็นภาระใคร จะสู้ทุกอย่างไม่ท้อแท้ และสอนข้าพเจ้า (ซึ่งป่วยเป็นนั่นนี่) ให้ "สู้ๆ" หลังจากวันนั้น ยังไม่ได้ไปเฝ้าอีกเลยเพราะต้องไปประชุมที่เวียดนาม คุณหญิงยาเขียน message บอกมาว่าเสด็จไปเสียแล้ว ทรงเป็นบุคคลที่ดีที่หาได้ยาก เชื่อแน่ว่าจะทรงได้เสด็จสู่ภพชาติที่ดีตลอดไป

สิรินธร