เรื่่องราวของท้าวสุจริตธำรง (นาค)

ท่านเป็นสตรีสำคัญผู้เป็นต้นสกุล สุจริตกุล นามเดิมว่า “นาค” ผู้มีบทบาทยิ่งในราชสำนักฝ่ายใน

และเป็นรากฐานของสายพระราชวงศ์ที่สืบเนื่องมาจนถึงรัชกาลที่ ๕ และ ๖

ท่านเป็นมารดาของ สมเด็จพระปิยมาวดี ศรีพัชรินทรมาตา (เจ้าคุณจอมมารดาเปี่ยม ในรัชกาลที่ ๔)

และด้วยเหตุนี้เอง จึงทรงเป็น ขรัวยาย ของพระมเหสีในรัชกาลที่ ๕ ถึงสามพระองค์ ได้แก่

1.สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี

2.สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า

3.สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง

และยังทรงเป็น พระปัยยิกา ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว

และพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวอีกด้วย

ท้าวสุจริตธำรงเกิดเมื่อวันพฤหัสบดีที่ ๑๐ กันยายน พ.ศ. ๒๓๕๕ มีบรรพบุรุษเชื้อสายจีน และเข้ารับราชการฝ่ายในตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ ๔ ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น นายวิเสทกลางสำรับหวาน สังกัด ท้าวทองพยศ พร้อมเบี้ยหวัด ๒ ชั่ง

ท่านสมรสกับ หลวงอาสาสำแดง (แตง) มีบุตรธิดารวม ๙ คน

(ในจำนวนนี้ ธิดาคนที่ ๑ และ ๒ ถึงแก่กรรมตั้งแต่วัยเยาว์) ได้แก่

ธิดา (ไม่ปรากฏนาม) ถึงแก่กรรมแต่ยังเยาว์

เจ้าพระยาสิริรัตนมนตรี (หงส์ สุจริตกุล)

ท้าววนิดาพิจาริณี (เหม สุจริตกุล)

สมเด็จพระปิยมาวดี ศรีพัชรินทรมาตา

พระยาราชภักดี (โค สุจริตกุล)

นายรองพันธ์ (หล่อ สุจริตกุล)

ปุก สุจริตกุล - ถึงแก่กรรมแต่ยังเยาว์

เหมือน สุจริตกุล - ถึงแก่กรรมแต่ยังเยาว์

นอกจากนี้ ท้าวสุจริตธำรงยังได้อุปการะ สุด ธิดาของสามีซึ่งมิได้เกิดร่วมมารดาเดียวกัน ด้วยความเมตตาเสมอบุตรแท้ และสุดได้ติดตามสมเด็จพระปิยมาวดี ศรีพัชรินทรมาตา ผู้มีศักดิ์เป็นน้องสาว เข้าไปพำนักอยู่ในพระบรมมหาราชวัง

ท้าวทองพยศ (นาค) ถึงแก่อนิจกรรมเมื่อวันที่ ๒๖ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๔๓๔ สิริอายุ ๗๙ ปี ภายหลัง พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เลื่อนบรรดาศักดิ์ขึ้นเป็น ท้าวสุจริตธำรง มีฐานะเสมอท้าวสนองพระโอษฐ์ ถือศักดินา ๑,๐๐๐

เรื่องราวของท่าน มิได้เป็นเพียงประวัติของสตรีผู้หนึ่ง หากแต่คือภาพสะท้อนของ สตรีผู้เป็นรากฐาน แห่งราชสกุล เป็นสายใยที่เชื่อมโยงครอบครัว สามัญชน

และพระราชวงศ์เข้าไว้ด้วยกันอย่างงดงามและมั่นคง

ท้าวสุจริตธำรง (นาค) รากฐานของสายพระวงศ์ที่สืบเนื่องมาจนถึงรัชกาลที่ 5 และ 6