ตามโบราณราชประเพณีของพระมหากษัตริย์ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ภาคพื้นทวีป พระเจ้าแผ่นดินจะไม่เสด็จด้วยพระบาทเปล่านอกวัง .จะต้องทรงพระราชยาน หรืออย่างที่สุดก็คือต้องสวมฉลองพระบาท

เนื่องจากคติว่าพระองค์ทรงความเป็นเทพเจ้า มีความร้อนแรง หากสัมผัสพื้นจะทำให้พื้นไหม้ได้.เรื่องธรรมเนียมพระเจ้าแผ่นดินไม่เดินเท้าเปล่าทำให้นึกถึงเหตุการณ์ในรัชสมัยพระเจ้ามินดง แห่งราชอาณาจักรพม่า ครั้งนั้นเกิดการกบฏขึ้น พระเจ้ามินดงต้องเสด็จหนีภัย เล่ากันว่า ถึงกระนั้นพระองค์ก็ยังคงยึดในธรรมเนียมนี้ ไม่ยอมเสด็จหนีด้วยพระบาท ต้องขี่หลังให้พระบาทพ้นพื้น.กลับมาที่คติเทวราชาในสยาม ด้วยความที่พระมหากษัตริย์ทรงความเป็นเทพเจ้า มีรังสีอันร้อนแรงแผ่จากพระวรกาย

ฉะนั้นจึงถือคตินี้ห้ามราษฎรมองพระวรกาย และแทนรังสีด้วยกระสุนดินที่เจ้าหน้าที่จะยิงใส่ราษฎรหากเงยหน้าขึ้นมามอง แต่ธรรมเนียมนี้เริ่มคลายลงในสมัยร. ๒ และเลิกในสมัย ร.๔.ในสมัยรัชกาลที่ ๒ ครั้งนั้นมีราษฎรถูกเจ้าหน้าที่ยิงกระสุนใส่นัยน์ตาได้รับบาดเจ็บ รัชกาลที่ ๒ ทรงได้ยินเสียงโอดครวญจึงทรงไต่ถามความจริง แล้วให้หมอหลวงไปรักษาราษฎรผู้นั้น และทรงกำชับว่า

ต่อไปนี้ไม่ต้องให้ยิงจริงๆ เอาแค่เงื้อให้ผู้นั้นพอรู้ตัวก็พอ.จนถึงสมัยรัชกาลที่ ๔ ทรงยกเลิกธรรมเนียมการห้ามมองพระพักตร์ ทรงอนุญาตให้ราษฎรตั้งโต๊ะหมู่บูชาข้างทาง ชมพระบารมีกันอย่างเต็มที่ บางครั้งถึงกับทรงให้จับพระหัตถ์ด้วย ถือว่าธรรมเนียมดังกล่าวได้หมดไปในครั้งนั้น ก่อนจะผ่อนคลายธรรมเนียมหมอบกราบลงในรัชกาลต่อมา.ธรรมเนียมเหล่านี้เป็นส่วนหนึ่งของ "การควบคุมเทวภาพ" (มาจากศัพท์เทคนิคของร้อยเอกนภดล ปาละประเสริฐ) อันเป็นการทรงความเป็นเทวะของพระมหากษัตริย์ ผ่านระเบียบปฏิบัติต่างๆ ต่อองค์พระมหากษัตริย์ของทุกคนในแผ่นดิน และในทุกมิติ ซึ่งสืบทอดกันมาตั้งแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยาเป็นอย่างน้อย

ที่มา เพจขุนเดชวิทยายุทธ
หนังสืออ้างอิงหนังสือ ลักษณะไทย เล่ม ๑ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช เป็นบรรณาธิการหนังสือ พระราชวังสามแคว้น ยุทธศาสตร์การสร้างที่ประทับ สมัยอยุธยา ธนบุรี และต้นรัตนโกสินทร์ ของ ร้อยเอกนพดล ปาละประเสริฐ

ธรรมเนียมแต่โบราณพระเจ้าแผ่นดินจะไม่เสด็จด้วยพระบาทเปล่านอกวัง