พระวิสูตรโยธามาตย์ (โหมด อมาตยกุล) นับเป็นบุคคลสำคัญในประวัติศาสตร์ไทย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในฐานะ ช่างภาพชาวไทยคนแรก ผู้มีบทบาทสำคัญในการบันทึกภาพทิวทัศน์ ภาพวัง และภาพวิถีชีวิตของชาวสยามในอดีต

หนึ่งในผลงานชิ้นสำคัญของนายโหมดคือ พระบรมฉายาลักษณ์พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่ถ่ายเมื่อปี พ.ศ. 2400 โดยใช้เทคนิค ดาแกร์โรไทป์ (Daguerreotype) ซึ่งเป็นเทคนิคการ

ถ่ายภาพบนแผ่นเงินขัด ที่คิดค้นโดย ดาแกร์ ในปี ค.ศ. 1839 พระบรมฉายาลักษณ์นี้ถูกจัดทำขึ้นเพื่อถวายสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียแห่งสหราชอาณาจักร แสดงให้เห็นถึงความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีและการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมในยุคนั้น

นอกจากนี้ นายโหมดยังมีผลงานการถ่ายภาพอีกมากมาย ไม่ว่าจะเป็นภาพทิวทัศน์อันงดงาม ภาพสถาปัตยกรรมภายในวัง และภาพวิถีชีวิตของชาวสยาม ซึ่งถูกส่งไปเผยแพร่ยังสหรัฐอเมริกาโดยหมอเฮาส์ ทำให้ชาวต่างชาติได้รู้จักและเข้าใจสังคมไทยในสมัยนั้นมากขึ้น

นายโหมดไม่ได้เป็นเพียงช่างภาพเท่านั้น แต่ยังเป็นขุนนางที่มีความรู้ความสามารถในเชิงช่างหลากหลายแขนง ท่านมีความรู้ความสามารถในการซ่อมบำรุงเครื่องจักร เครื่องยนต์ เครื่องไฟฟ้า และมีความเชี่ยวชาญในวิชาช่างชุบโลหะ รวมถึงสามารถประดิษฐ์สร้างเครื่องกลึงได้อีกด้วย

นายโหมดเกิดเมื่อปี พ.ศ. 2362 เป็นบุตรของพระยามหาอำมาตยาธิบดี (ป้อม) และคุณหญิงเย็น ท่านได้ศึกษาและพัฒนาความรู้ความสามารถเหล่านี้จากการเรียนรู้กับมิชชันนารีชาวอเมริกัน และยังเป็นคนไทยคนแรกที่ได้ศึกษาศาสตร์การถ่ายภาพจากบาทหลวงชาวฝรั่งเศส หลุยส์ ลาร์โนดี (L' abbe Larnaudie)

แม้จะมีผลงานและความสามารถโดดเด่น แต่ชีวิตบั้นปลายของนายโหมดกลับต้องประสบกับความตกต่ำ ท่านถูกปลดออกจากตำแหน่ง ถูกถอดบรรดาศักดิ์ และถูกจำคุกในปี พ.ศ. 2422 สืบเนื่องมาจากคดีโกงทองหลวงของพระปรีชากลการ บุตรชายของท่าน นายโหมดพ้นโทษในปี พ.ศ. 2430 และถึงแก่อนิจกรรมในปี พ.ศ. 2439 สิริรวมอายุ 78 ปี

เรื่องราวของนายโหมดเป็นเครื่องยืนยันถึงความสำคัญของบุคคลผู้บุกเบิกในอดีต ผู้ซึ่งได้สร้างสรรค์ผลงานและนำพาความรู้ใหม่ๆ มาสู่สังคมไทย ทำให้เราได้เห็นภาพอดีตและเข้าใจพัฒนาการทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมได้ดียิ่งขึ้น

มองภาพผ่านกระจกคนแรกกับ"นายโหนต"