เมื่อวันที่ 28 มิถุนายน ค.ศ. 1914 อาร์ชดยุกฟรันซ์ แฟร์ดีนันด์แห่งออสเตรียถูกลอบปลงพระชนม์ ซึ่งเป็นชนวนที่นำไปสู่สงครามโลกครั้งที่ 1 และการล่มสลายของ 4 ราชวงศ์สำคัญในที่สุด

อดีตจักรวรรดิออสเตรีย-ฮังการีเป็นหนึ่งในมหาอำนาจของโลก โดยมีอาณาเขตและประชากรเป็นรองเพียงรัสเซียและเยอรมนีในยุโรปเท่านั้น แต่ความทะเยอทะยานในการขยายอิทธิพล โดยเฉพาะในคาบสมุทรบอลข่าน ซึ่งเป็นพื้นที่กันชนระหว่างออสเตรีย-ฮังการีกับจักรวรรดิออตโตมันที่กำลังเสื่อมถอย กลายเป็นสาเหตุสำคัญที่นำไปสู่จุดจบของจักรวรรดิแห่งนี้

ในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 มหาอำนาจยุโรปได้เข้าแทรกแซงข้อพิพาทในภูมิภาคบอลข่าน (จากการประชุมเบอร์ลิน ค.ศ. 1878) เพื่อยับยั้งอิทธิพลของรัสเซีย โดยตกลงให้ออสเตรีย-ฮังการีเข้ามาบริหารจัดการดินแดนบอสเนียและเฮอร์เซโกวีนา (ภายใต้อธิปไตยของออตโตมัน) ในช่วงปี ค.ศ. 1908 ออสเตรีย-ฮังการีประกาศผนวกบอสเนียและเฮอร์เซโกวีนาเข้าเป็นส่วนหนึ่งของจักรวรรดิ ซึ่งสร้างความไม่พอใจอย่างรุนแรงให้กับกลุ่มชาตินิยมชาวเซิร์บและสลาฟใต้ในบอลข่าน รวมถึงสร้างความประหลาดใจให้กับมหาอำนาจอื่นๆ และก่อให้เกิดวิกฤตการณ์ทางการทูตยาวนานหลายเดือน

สถานการณ์ในบอสเนียและเฮอร์เซโกวีนายิ่งตึงเครียดมากขึ้นในช่วงสงครามบอลข่านครั้งที่ 1 (ค.ศ. 1912-1913) เมื่อเซอร์เบียขยายอิทธิพลขับไล่กองกำลังตุรกีออกจากโคโซโว, โนวีพาซาร์ และมาซิโดเนีย ในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1913 ผู้ว่าการทหารแห่งบอสเนียและเฮอร์เซโกวีนาได้ประกาศภาวะฉุกเฉิน ยุบรัฐสภา สั่งปิดสมาคมวัฒนธรรมของชาวเซิร์บทั้งหมด และระงับการใช้ศาลยุติธรรม

หนึ่งปีต่อมา อาร์ชดยุกฟรันซ์ แฟร์ดีนันด์ รัชทายาทโดยพฤตินัยของจักรพรรดิฟรันซ์ โยเซฟ เสด็จเยือนบอสเนียและเฮอร์เซโกวีนาเพื่อชมการซ้อมรบในวันที่ 28 มิถุนายน ค.ศ. 1914 ระหว่างที่ประทับรถเปิดประทุนในกรุงซาราเยโว อาร์ชดยุกฟรันซ์ แฟร์ดีนันด์และพระชายาถูกลอบยิงปลงพระชนม์โดย กัฟรีโล ปรินซิป ชาวบอสเนียเชื้อสายเซิร์บ ซึ่งเป็นสมาชิกของกลุ่ม Mlada Bosna (Young Bosnia)

เชื่อกันว่า ดรากูติน ดิมิตรีเยวิช หรือ อาปิส หัวหน้าหน่วยข่าวกรองของกองทัพเซอร์เบีย และผู้ก่อตั้งองค์กร "หัตถ์ทมิฬ" (Black Hand) มีบทบาทสำคัญในการวางแผนการลอบปลงพระชนม์ครั้งนี้ แม้ว่า นิโคลา ปาซิซ นายกรัฐมนตรีเซอร์เบียในขณะนั้นจะเคยเตือนรัฐบาลออสเตรียล่วงหน้าแล้ว แต่คำเตือนนั้นใช้ถ้อยคำที่ระมัดระวังจนไม่สามารถสื่อสารเจตนารมณ์ได้อย่างชัดเจน

หลังเกิดเหตุ ออสเตรีย-ฮังการียื่นข้อเรียกร้องที่คาดว่าเซอร์เบียจะไม่ยอมรับ แต่ในวันที่ 25 กรกฎาคม เซอร์เบียกลับยอมรับข้อเรียกร้องเกือบทั้งหมด ยกเว้นข้อเรียกร้องให้ปลดเจ้าหน้าที่เซอร์เบียตามคำสั่งออสเตรีย-ฮังการี และการให้ออสเตรีย-ฮังการีมีอำนาจในการสอบสวนคดีลอบปลงพระชนม์ในดินแดน

เซอร์เบียด้านจักรพรรดิวิลเฮ็ล์มที่ 2 แห่งเยอรมนี พันธมิตรของออสเตรีย-ฮังการี เมื่อทรงทราบการตอบรับข้อเรียกร้องของเซอร์เบีย ก็มีพระราชดำริให้กระทรวงต่างประเทศแจ้งออสเตรีย-ฮังการีว่าเหตุผลในการประกาศสงครามนั้นสิ้นสุดลงแล้ว อย่างไรก็ตาม ในวันที่ 28 กรกฎาคม เลโอโปลด์ กราฟ ฟอน แบร์ชโทลด์ เสนาบดีกระทรวงการต่างประเทศของออสเตรีย-ฮังการี สามารถยุยงให้จักรพรรดิฟรันซ์ โยเซฟ ประกาศสงครามกับเซอร์เบียได้สำเร็จในวันเดียวกันนั้นเอง

เหตุการณ์ที่น่าจะยุติได้ด้วยวิถีทางการทูตจึงลุกลามบานปลาย ดึงประเทศพันธมิตรของทั้งสองฝ่ายเข้าร่วมสงคราม จนกลายเป็น มหาสงคราม (The Great War) หรือ สงครามโลกครั้งที่ 1 ตลอดระยะเวลาการสู้รบกว่า 4 ปี มีทหารเสียชีวิตกว่า 8.5 ล้านคน และหลังสิ้นสุดสงคราม จักรวรรดิเยอรมนี ออสเตรีย-ฮังการี และออตโตมัน รวมถึงราชวงศ์โรมานอฟของรัสเซีย (หลังการปฏิวัติในปี ค.ศ. 1917) ก็ล่มสลายลงพร้อมกับราชวงศ์ผู้ปกครอง

ลอบปลงพระชนม จนเกิด “สงครามโลกครั้งที่ 1”