แต่ก่อนนั้น “สีแห่งความทุกข์” หาได้มีเพียงดำดุจดังปัจจุบันไม่ หากแบ่งแยกตามชั้นอาวุโสและฐานะของผู้เกี่ยวข้องกับผู้วายชนม์อย่างละเอียด

ดำ สำหรับผู้ใหญ่ หรือผู้ที่มีอาวุโสกว่าผู้ตาย

ขาว สำหรับผู้เยาว์ อ่อนชันษากว่าผู้ตาย

ม่วงแก่หรือน้ำเงินเข้ม สำหรับผู้มิได้มีสายเลือดผูกพัน

ฉะนั้น เพียงกวาดตามองในงานศพหรือพระเมรุ ก็พอรู้ได้ว่า ใครเป็นญาติผู้ใหญ่ ใครเป็นผู้น้อง และใครคือผู้มิเกี่ยวดอง เครื่องแต่งกายกลายเป็น “ปริศนาสายสัมพันธ์” เผยให้เห็นความรู้เรื่องเครือญาติที่คนในสมัยนั้นจำเป็นต้องรู้ หากผิดพลาดเลือกสีผิด ย่อมถูกติฉินว่าไม่รู้จักแม้กระทั่งสายเลือดตนเอง

ข้อดีคือทำให้แวดวงสังคมรู้จักกันถ่องแท้ แต่ก็ใช่ว่าจะไม่ลำบาก เช่น หากวันเดียวต้องไปงานสองศพ บางคนจำต้องกลับไปเปลี่ยนสีให้ถูกต้องตามธรรมเนียม

ต่อมา จึงค่อยผ่อนปรนลง เหลือไว้เพียง สีดำ สีเดียวเช่นที่เห็นในปัจจุบัน แม้สะดวกขึ้น แต่ก็สูญเสีย “ความรู้จักกัน” ไปมาก เด็กยุคใหม่จำนวนไม่น้อยมิอาจตอบได้ว่า ปู่ย่าตายายของตนคือใคร เคยลำบากสร้างบ้านแปงเมืองมาเพียงใด

หลักฐานหนึ่งอันสะท้อนชัด คือ ภาพถ่ายที่ระลึก ณ พระราชวังบางปะอิน ในคราวพระเมรุ พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าศรีวิไลยลักษณ์ กรมขุนสุพรรณภาควดี เมื่อเดือนกุมภาพันธ์ ร.ศ. ๑๒๔ (พ.ศ. ๒๔๔๘) สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พร้อมด้วยพระราชชายา เจ้าจอมมารดา และข้าราชบริพารฝ่ายใน ล้วนแต่งกายไว้ทุกข์ตามธรรมเนียมโบราณ

ผู้สูงวัยกว่าสีดำ ผู้เยาว์กว่าสีขาว

ต่อมาเพียงไม่กี่วัน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงมีพระราชดำริจะทรงชุดขาวไว้ทุกข์ ทำให้ธรรมเนียมการใช้สีค่อย ๆ กลายเป็นการแต่ง ชุดขาวทั้งสิ้น และสุดท้ายจึงผ่อนมาจนเหลือ สีดำเพียงสีเดียว ดุจที่เราเห็นและถือปฏิบัติกันสืบมา

สีไว้ทุกข์ในสมัยรัชกาลที่ 5