"....เมื่อเกิดมาเป็นเจ้านายชั้นสูงนับว่าเกิดอย่างวิเศษยิ่งกว่าไพร่สามัญแล้ว การใดที่ไพร่ทำได้ เจ้านายจะทำอย่างไพร่ ก็ลงเป็นไพร่เสียก็แล้วกัน

......"เป็นพระราชดำรัสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่ตรัสกับฝ่ายในถึงการลงอาญาพระองค์เจ้ายิ่งเยาวลักษณ์ อรรคราชสุดา ซึ่งอยู่ในฐานเชษฐภคินี (พี่สาว) ในความผิดมหันตโทษที่ทรงลอบรักและทรงครรภ์(ท้อง) กับอ้ายโตทิดซึ่งสึกจากวัดราชประดิษฐ

พระเจ้าพี่นางเธอ พระองค์เจ้ายิ่งเยาวลักษณ์ อรรคราชสุดา (21 มกราคม พ.ศ. 2395 — พ.ศ. 2429) เป็นพระราชธิดาพระองค์ใหญ่ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว อันประสูติแต่เจ้าจอมมารดาแพ.พ.ศ. 2429 พระองค์เจ้ายิ่งเยาวลักษณ์ถูกถอดจากฐานันดรศักดิ์แห่งพระราชวงศ์ และออกพระนามว่า หม่อมยิ่ง แทน หลังมีเรื่องอื้อฉาวเนื่องจากทรงตั้งครรภ์กับอดีตพระภิกษุที่เคยเข้ามาบิณฑบาตในวัดพระศรีรัตนศาสดารามหลังที่ทุกคนในวังเข้าใจว่าทรงประชวรเป็นโรคท้องมาน ภายหลังพระองค์ถูกจำสนม (คุกฝ่ายใน) จนกระทั่งสิ้นพระชนม์ภายในปีเดียวกัน.

พระองค์เจ้ายิ่งเยาวลักษณ์ อรรคราชสุดา ประสูติเมื่อวันพุธที่ 21 มกราคม พ.ศ. 2395 เป็นพระราชธิดาพระองค์ที่สามในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาแพ (สกุลเดิม ธรรมสโรช) พระชนกนาถทรงเรียกว่า #แม่หนูใหญ่พระนาม #ยิ่งเยาวลักษณ์ มีความหมายว่า #หญิงผู้มีลักษณะงาม .ส่วนชาววังออกพระนามว่า #เสด็จพระองค์ใหญ่ หรือ เสด็จพระองค์ใหญ่ยิ่ง มีพระอนุชาและพระขนิษฐาร่วมมารดา ได้แก่ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพักตร์พิมลพรรณ, พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงพรหมวรานุรักษ์, สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส และพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบัญจบเบญจมา ด้วยความที่เป็นพระราชธิดาในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวพระองค์แรกที่ประสูติในเศวตฉัตร จึงปรากฏในโคลงสี่สุภาพพระนามพระราชโอรสธิดาในรัชกาลที่ 4 พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ความว่า.ที่สามศุภลักษณล้ำ ธิดา ท่านนานามยิ่งเยาวลักษณา เรศแฮอีกทักษิณาวัฏกุมา- ราที่ สี่แฮสุดสิ้นพระชนม์สั้น แต่เบื้องยังเยาว์— พระนามพระราชโอรสธิดาในรัชกาลที่ 4.พระองค์เป็นพระราชธิดาพระองค์ใหญ่ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวที่ได้รับพระราชทานสร้อยพระนามว่า

"อรรคราชสุดา" แปลว่า บุตรสาวคนแรกของพระราชา ซึ่งมีพระราชธิดาเพียง 3 พระองค์ใหญ่เท่านั้นที่ได้รับพระราชทานสร้อยพระองค์ โดยอีก 2 พระองค์ ได้แก่ พระองค์เจ้าทักษิณชา นราธิราชบุตรีในเจ้าจอมมารดาจันทร์ และพระองค์เจ้าโสมาวดี ศรีรัตนราชธิดาในเจ้าจอมมารดาเที่ยง.นอกจากนี้พระนามของทั้งสามพระองค์ยังสอดคล้องกันโดยเรียงตามพระชนมายุ ได้แก่ พระองค์เจ้ายิ่งเยาวลักษณ์, พระองค์เจ้าทักษิณชา และพระองค์เจ้าโสมาวดี ซึ่งถือเป็นกลุ่มพระราชธิดาที่ใกล้ชิดสนิทสนมกับพระราชบิดามากกว่าพระราชธิดาพระองค์อื่น.เมื่อมีพระชันษาราว 5-7 ปี พระองค์ได้ประสบอุบัติเหตุขณะโดยเสด็จพระราชบิดา พร้อมกับพระพี่น้องอีกสามพระองค์คือ พระองค์เจ้าทักษิณชา, พระองค์เจ้าโสมาวดี และสมเด็จเจ้าฟ้าจุฬาลงกรณ์ ขณะประทับบนรถม้าพระที่นั่งเพื่อทอดพระเนตรความเรียบร้อยบริเวณใกล้พระบรมมหาราชวัแต่เมื่อรถม้าพระที่นั่งเข้ามาตามถนนด้านประตูวิเศษไชยศรีใกล้ทางเลี้ยวไปยังวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ม้าได้ตื่นเสียงแตรเสียงกลอง ทำให้รั้งไม่อยู่ สายบังเหียนขาดไปข้างหนึ่งรถพระที่นั่งจึงเสียการทรงตัวแล้วพลิกคว่ำลง จากอุปัทวเหตุดังกล่าวพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวและพระเจ้าลูกเธอทั้งสี่ได้รับบาดเจ็บทุกพระองค์ ดังปรากฏดังนี้.“...ชายจุฬาลงกรณ์ศีรษะแตกสามแห่งแต่น้อย บางแห่งฟกบวมบ้าง ยิ่งเยาวลักษณ์เท้าเคล็ดห้อยยืนในเวลานี้ไม่ได้ ขัดยอกที่สันหลังด้วย แต่มีแผลเล็กน้อย โสมาวดีก็เป็นแผลบ้าง หลังบวมแห่งหนึ่ง... แต่ทักษิณชาป่วยมากจะเป็นอะไรทับก็สังเกตไม่ได้ หลังเท้าขวาฉีกยับเยินโลหิตตกมากทีเดียว...”.พระองค์เจ้ายิ่งเยาวลักษณ์ทรงเข้าพระราชพิธีโสกันต์เมื่อวันที่ 16-18 มีนาคม ณ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท มีการจัดกระบวนแห่สมโภชและเครื่องเล่นมากมายดุจพระราชพิธีโสกันต์ใหญ่

ใน The English Governess at the Siamese Court หรือ อ่านสยามตามแอนนา : การบ้านและการเมืองในราชสำนักคิงมงกุฎ บันทึกความทรงจำของแอนนา ลีโอโนเวนส์ หรือ ครูแหม่มแอนนา นั้น ได้บันทึกอธิบายรูปร่างลักษณะ ความน่าเอ็นดูของพระองค์หญิงในวัย 10 ชันษา ในวันที่เธอได้พบกับกับนักเรียนคนแรกของราชสำนักสยาม ไว้ว่า."ผิวพรรณงดงาม รูปร่างบอบบาง และแววตานิ่งสงบ".นอกจากนี้แอนนายังสังเกตเห็นว่า พระองค์เจ้ายิ่งเยาวลักษณ์ อรรคราชสุดา เป็นพระธิดาที่คิงมงกุฎ ทรงปฏิบัติต่อพระราชธิดาพระองค์นี้อย่างอ่อนโยน และเป็นหนึ่งในพระราชธิดาไม่กี่พระองค์ที่พระราชบิดาโปรดให้ตามเสด็จฯ และกล่าวถึงอยู่เสมอในจดหมายเหตุและบันทึกต่างๆ ของพระองค์ (ร.4) รวมทั้งจดหมายที่เขียนถึงแอนนา

เครดิต นิตยสารศิลปวัฒนธรรมฉบับที่ 38 ฉบับที่ 4 ก.พ.60

หม่อมยิ่ง พระนามเดิม พระเจ้าพี่นางเธอ พระองค์เจ้ายิ่งเยาวลักษณ์ อรรคราชสุดา