ลูกเล่าเรื่องพ่อ

หม่อมเจ้าหญิงพูนพิศมัย ดิศกุล

“เสด็จพ่อ…รักคุณย่ามาก…”

เสด็จพ่อคือ

สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพพระราชโอรสในรัชกาลที่ ๔

ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาชุ่ม

พระชนมายุ ๗ ชันษา

พระราชบิดาสวรรคต

แม่จูงมือออกจากวัง

เงินบำนาญถูกนำมาปลูกเรือนเล็ก

มือแม่ที่เคยไกวเปล

เลี้ยงลูกชายคนนี้ให้เติบโต

ในอ้อมแขนเพียงลำพัง

เมื่อเติบใหญ่

ได้รับแต่งตั้งเป็นเสนาบดี

กระทรวงมหาดไทย

ยาวนานกว่ายี่สิบปี

แต่ความเป็น “ลูก”

ไม่เคยเปลี่ยน

เสด็จพ่อสร้างเรือนให้แม่อยู่ใกล้วัง

เพราะต้องว่าราชการกลางคืน

เกรงจะรบกวนแม่

ทุกเช้าก่อนขึ้นรถไปทำงาน

เสด็จพ่อจะไปกราบแม่ก่อน

ก้มลงกราบที่เท้า

เอาหน้าผากคลึงกับหลังเท้าแม่

รับสิริมงคลจากแม่สู่ลูก

ถามแม่เสมอ

ยาหอม ยาลม หมดหรือยัง

อยากกินอะไรไหม

เย็นจะซื้อจากบางลำภูมาฝาก

เลิกงานแล้ว

ไม่เคยกลับมือเปล่า

ยาหอม ยาลม

และผลไม้ถุงใหญ่

ต้องฝากแม่ทุกวัน

ในสยามนี้จะมีสักกี่คน

ที่ก่อนไปทำงานกราบเท้าแม่เลิกงานแล้วยังคิดถึงแม่เช่นนี้

ประวัติเจ้าจอมมารดาชุ่ม

เป็นเจ้าจอมใน พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

สกุลเดิม โรจนดิศ ธิดาของ พระยาอัพภันตริกามาตย์ (ดิศ โรจนดิศ) กับ ขรัวยายคล้าย

ท่านเป็นน้องสาวของ

เจ้าจอมมารดาเที่ยง และ เจ้าจอมช้อย

และเป็นพี่สาวต่างมารดาของ

เจ้าจอมมารดาทับทิม และ เจ้าจอมมารดาแส

เจ้าจอมมารดาชุ่ม มีพระราชโอรสถวายรัชกาลที่ ๔ เพียงพระองค์เดียว คือ

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ

ผู้เติบโตขึ้นภายใต้การอภิบาลของมารดาอย่างใกล้ชิด หลังการสวรรคตของพระราชบิดา และการออกจากพระบรมมหาราชวังของครอบครัวฝ่ายรัชกาลที่ ๔

ในบั้นปลายแห่งชีวิต เจ้าจอมมารดาชุ่มป่วยด้วยโรคบิด มีไข้เจือด้วยโรคชรา

พระอาการอ่อนเพลียลงโดยลำดับ

จนถึงแก่อสัญกรรม ณ วังวรดิศ

เมื่อวันศุกร์ที่ ๑๓ กรกฎาคม พุทธศักราช ๒๔๖๖

เวลา ๑๔.๓๕ นาฬิกา

สิริอายุ ๗๙ ปี

วันรุ่งขึ้น เวลา ๑๑.๐๐ นาฬิกา

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช

เสด็จแทนพระองค์ในการพระราชทานน้ำหลวงอาบศพ

เจ้าพนักงานเชิญศพลงลองใน

ตั้งบนแท่น ๒ ชั้น ในท้องพระโรง

ประกอบโกศไม้สิบสอง

แวดล้อมด้วยฉัตรเบญจา ๖

มีพระพิธีธรรมสวดพระอภิธรรม

กำหนด ๑๕ วัน

ต่อมา ได้รับพระราชทานเพลิงศพ

เมื่อวันจันทร์ที่ ๑๐ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๔๖๙

ณ วัดเทพศิรินทราวาส

พร้อมกับพระศพของ

หม่อมเจ้าพร้อมเพราพรรณ วุฒิชัย

ชายาของ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสิงหวิกรมเกรียงไกร

ในงานพระราชทานเพลิงศพครั้งนั้น

สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ

ทรงพระนิพนธ์หนังสือเรื่อง ตำนานพุทธเจดีย์สยาม

และจัดพิมพ์ขึ้นเพื่ออุทิศพระกุศล

สนองคุณพระมารดา

ประวัติของเจ้าจอมมารดาชุ่ม

จึงมิใช่เพียงบันทึกแห่งราชสำนัก

หากเป็นเรื่องราวของ “แม่”

ผู้ประคับประคองชีวิตบุตรชาย

ให้เติบโตเป็นเสาหลักทางปัญญาของแผ่นดิน

ด้วยความรัก ความอดทน และความเงียบงามตลอดชีวิต

ขอบคุณที่มา

หนังสือ หยุดความเลวที่ตามไล่ล่าคุณ

โดย พ.อ.(พิเศษ) ทองคำ ศรีโยธิน

เรื่องเล่าจากหม่อมเจ้าหญิงพูนพิศมัย ดิศกุล เพราะ “เสด็จพ่อ…รักคุณย่ามาก…”