แผนที่ในราชอาณาจักรสยาม (Maps of Siam) ตอนจบ

การทำแผนที่เฉพาะทางบกในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว นับแต่ทรงสถาปนากรมทำแผนที่ขึ้นแล้วนั้น เริมต้นด้วยการสำรวจภูมิประเทศรอบเขตแดนเพื่อทำแผนที่แสดงเขตพระ ราชอาณาจักรขึ้นเป็นหลัก พร้อมไปกับการจัดทำแผนที่เฉพาะบริเวณย่อย ๆ เพื่อจุดประสงค์เฉพาะทาง เช่น แผนที่ปักปันเขตแดน แผนที่เสด็จประพาส แผนที่มณฑล และ แผนที่ผังเมือง แผนที่หลักระวางแรกที่กรมแผนที่รวบรวมข้อมูลทั้งจากการสำรวจ และจากแผนที่ของชาวต่างประเทศในยุคนั้น จัดทำขึ้นได้สำเร็จ เป็นแผนที่พระราชอาณาจักรสยาม "Map of The Kingdom of Siam and its Dependencies" นิยมเรียกแต่สั้น ๆ ว่า " แผนที่แมคคาร์ธี " ตามชื่อของเจ้ากรมทำแผนที่ในระหว่าง นั้น แผนที่ระวางนี้ ได้ส่งไป พิมพ์ที่อังกฤษคราวเดียวกันกับที่รัฐบาลสยามส่งกรมหมื่นเทววงศ์วโรประการ (พระยศในขณะนั้น) ไปร่วมงานยูบิลี (งานฉลองสุวรรณาภิเศกสมโภช ครบรอบ 50 ปี ของการครองราชย์) ของสมเด็จพระบรมราชินีนาถวิคตอเรีย เมื่อ พ.ศ.2430 แต่พิมพ์สำเร็จใน พ.ศ. 2431 ภายในแผนที่ระวางนี้เองมีส่วนแทรกเป็นแผนที่ผังเมืองขนาดย่อ ๆ ไว้ ถึง 3 เมือง ด้วยกัน ได้แก่ Plan of Bangkok, Plan of Chieng Mai และ Plan of Luang Prabang เข้าใจว่าเพราะทั้ง 3 เมืองนี้เป็นเมืองสำคัญอันดับต้น ๆ ของราชอาณาจักรสยาม (ก่อนเสียดินแดนริมฝั่งซ้าย แม่น้ำโขงให้แก่ฝรั่งเศสใน ร.ศ.๑๑๒) แต่ข้อที่น่าสังเกตอีกประการหนึ่งก็คือแผนที่ผังเมืองดูเหมือนได้รับความสนใจและเป็นที่ต้อง การ เป็นอย่างมากและพื้นที่ที่ได้มีการทำแผนที่แสดงรายละเอียดต่าง ๆ ไว้ก่อนบริเวณอื่นใดมากที่สุด ก็คือ บริเวณกรุงเทพ ฯ ซึ่งเป็นเมืองหลวงของราชอาณาจักรนั่นเอง

จากการค้นพบแผนที่ในราชสำนักสยามครั้งล่าสุดเมื่อปี 2539 นับว่าเป็นการพลิกโฉมหน้าประวัติศาสตร์ของไทย ซึ่งถือเป็นหลักฐานอีกชิ้นหนึ่งที่สามารถนำมาหักล้าง หรือความเชื่อที่ว่า ชาวสยามไม่ใคร่ชอบจดบันทึกข้อมูลต่าง ๆ ในยุคเก่าก่อนเรามักจะอาศัยหลักฐานจากบันทึกของชาวต่างชาติอ้างอิงอยู่ล่ำไป อีกทั้งการค้นพบในครั้งนี้ทำให้รู้ซึ้งถึงพระปรีชาชาญสายพระเนตรอันยาวไกลของพระมหากษัตริย์ไทยที่ทรงมีวิสัยทัศน์ที่ก้าวไกลทรงเข้มแข็งและกล้าหาญได้เห็นความสามารถของทหารโบราณที่มีความสามารถรอบด้านทั้งทางบกและทางน้ำได้เห็นการทำงานด้วยหลักการไม่ว่าจะทำอะไรล้วนแล้วแต่ตั้งวางแผน และที่สำคัญกว่นั้นในแผนที่นี้แสดงให้เห็นว่าบรรพบุรุษของเราทำงานแล้ว คนรุ่นหลังตรวจสอบได้ และถือเป็นงานศิลปะที่วาดแบบจิตรกรรมฝาผนังแบบโบราณอันทรงคุณค่า ให้ลูกหลานได้ศึกษาและร่วมสืบสานตามรายบรรพบุรุษของเรา

ด้วยเหตุนี้เอง “ร้านรักสยามหนังสือเก่า” มีหนังสือที่เกี่ยวกับแผนที่ที่จัดพิมพ์ขึ้นเป็นที่ระลึกในโอกาสต่าง ๆ อยู่จำนวนหนึ่งที่ล้วนแล้วแต่มีความสำคัญและทรงคุณค่า การพิมพ์ในแต่ละครั้งพิมพ์จำนวนจำกัดด้วยเหตุที่ต้นทุนที่ใช้ในการพิมพ์แต่ละครั้งราคาค่อนข้างสูง อีกทั้งการจัดรูปเล่มค่อนข้างความยุ่งยากที่จะต้องแนบแผนที่ที่มีขนาดใหญ่พับให้ได้ขนาดเท่ากับขนาดของหนังสือและต้องใช้ความประณีต โดยมีรายละเอียด ดังนี้

หนังสือตำนานแสดงการเคลื่อนที่ของไทยแต่โบราณจนถึงปัจจุบันจัดทำโดยกรมแผนที่พิมพ์แจกในงานพระ กฐินหลวงพระราชทาน ณ วัดบพิตร์ภิมุข จังหวัดพระนคร เมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2480

เนื้อหาภายในโดยย่อ

ได้กล่าวถึงการเคลื่อนที่ของไทยตั้งแต่ครั้งโบราณที่สำคัญ ๆ จำนวน 3 ครั้งด้วยกันอีกทั้งภายในเล่มยังมีตำนานต่าง ๆ ประกอบตลอดทั้งเล่ม อาทิเช่น ประกาศการตั้งแคว้นโยนกการตั้งอาณาจักรหนองแส ,สุโขทัย, อยธยา,กรุงธนบุรี, กรุงรัตนโกสินทร์ มีภาพโบราณสถานที่สำคัญประกอบ การจัดพิมพ์หนังสือเล่มนี้ ได้จัดพิมพ์แผนที่แสดงการเคลื่อนที่ของไทยตั้งแต่โบราณจนถึงปัจจุบันขนาดใหญ่ และ แผนที่แสดงที่อยู่ของประชากรชาติไทยในปัจจุบัน แยกต่างหากจากหนังสือ (ภาพสี)

ประวัติย่อดินแดนไทยที่เสียแก่ฝรั่งเศส จัดพิมพ์ขึ้นโดยกระทรวงธรรมการ พิมพ์ที่โรงพิมพ์ศรีกรุง สะพานมอญ เมื่อปี พ.ศ. 2483

เนื้อหาภายในโดยย่อ

ได้กล่าถึงการเสียดินแดนของไทยให้แก่ประเทศฝรั่งเศสในแต่ละครั้ง เริ่มตั้งแต่ครั้งแรก เสียประเทศเขมร เมื่อวันที่ 10 สิงหาคม พ.ศ. 2046 จนถึงครั้งที่ 5เสียพระตะบอง เสียมราฐ ศรีโสภณ ในส่วนท้ายยังมีรายการดินไทยที่เสียแก่ฝรั่งเศล คิดเป็นตารางกิโลเมตร และ จำนวนพลเมืองทั้งหมดที่ได้สูญเสียไปให้แก่ฝรั่งเศสปกหลังมีแผนที่แสดงดินแดนไทยที่เสียแก่ฝรั่งเศสประกอบ

หนังสือแผนที่ ประกอบ อักขรานุกรมภูมิศาสตร์ไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พิมพ์เมื่อปี พ.ศ. 2503ปกแข็งหน้าปกเขียนด้วยลายทองตัวอักษรแบบโบราณ

เนื้อหาภายในโดยย่อ

ได้รวบรวมแผนที่แสดงลักษณะทางภูมิศาสตร์ โดยแย่งการแสดงแผนที่เป็นเรื่อง ๆ อาทิเช่นระบบทิว เขาและแม่น้ำที่สำคัญ , แสดงชื่อเกาะในน่านน้ำไทย, ความหนาแน่นของประชากรในปี 2503ระบบ ทางหลวงแผนดินสายประธาน เป็นแผนที่ขนาดใหญ่ พับให้ได้ขนาดเท่ารูปเล่มแล้วเย็บรวมเป็นเล่ม เป็นภาพสีและภาพขาวดำ

หนังสือ แผนที่กรุงเทพฯ (Maps of Bangkok) พ.ศ. 2431 – พ.ศ. 2475 จัดพิมพ์โดย กรมแผนที่ทหาร กองบัญชาการทหารสูงสุด พิมพ์เมื่อปี พ.ศ. 2527 ปกแข็ง มีลักษณะตัวเล่มขนาดใหญ่พิเศษ กว้าง 35 ซ.ม.ยาว 40 ซ.ม

เนื้อหาภายในเล่มโดยย่อ

ได้จัดพิมพ์สำเนาแผนที่กรุงเทพฯ จากต้นฉบับเดิมที่มีชื่อว่า “Plan of Bangkok and District เมื่อ ปีพ.ศ. 2431 - 2474 การพิมพ์ในครั้งนี้เลือกพิมพ์เฉพาะที่มีความสำคัญทางประวัติ และมีลักษณะเด่นเชิงเทคนิค 7 ระวาง มีแผนที่ขนาดใหญ่มากพับแนบเท่ากับขนาดตัวเล่ม พิมพ์ด้วยสีและขาวดำ มีคำอธิบายไทยและอังกฤษ ประกอบทั้งเล่ม

ด้วยพระปรีชาสามารถของพระมหากษัตริย์ที่ทรงเล็งเห็นความสำคัญเรื่องแผนที่ เนื่องจากการจัด ทำแผนที่เป็นงานที่ต้องกระทำเสมอด้วยเหตุที่ลักษณะภูมิและเมืองได้เปลี่ยนแปลงไปตลอดเวลาตามความเจริญของบ้านเมือง รายละเอียดในแผนที่สมัยต่าง ๆ จึงเป็นหลักฐานยืนยันถึงความเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิประเทศและตัวเมือง ดั้งนั้น แผนที่ในทุกยุคสมัย จึงได้ถูกเก็บไว้เป็นหลักฐานในการวางแผน พัฒนาเศรษฐกิจและสังคมในด้านต่าง ๆ

“เหนือสิ่งอื่นใด คือความภาคภูมิใจร่วมกันของคนไทยถึงความสามารถทางด้านนี้ของบรรพบุรุษ ชาวสยามในอดีต ที่ไม่แพ้ชาติไหนในโลก”

บรรณานุกรม

กรมแผนที่ทหาร กองบัญชาการกองทัพไทย (2553)

http://www.rtsd.mi.th/.../04lib_mus/Article/HistorySIAM.htm

ผู้จัดการออนไลน์ Royal Siamese Maps อลังการ!! แผนที่โบราณสยามประเทศ (2553)

http://58.137.128.181/ewt_news.php?nid=4721&filename=index