"แม่พลอย" ตัวละครเอกในนวนิยายเรื่อง "สี่แผ่นดิน" ของ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช ไม่ได้มีตัวตนอยู่จริงโดยตรง แต่เป็นตัวละครที่สร้างขึ้นจากจินตนาการของ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช

อย่างไรก็ตาม มีบุคคลหลายท่านที่เป็นแรงบันดาลใจ หรือมีลักษณะและคุณธรรมที่คล้ายคลึงกับแม่พลอย ได้กล่าวไว้ว่า

คุณหญิงจำเริญ ประเสริฐศุภกิจ (จำเริญ ไกรฤกษ์) หรือที่ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ เรียกว่า อาเริญ ถูกระบุว่าเป็นบุคคลที่มีลักษณะคล้ายแม่พลอยมากที่สุด ด้วยเหตุผลว่า

สามีของคุณหญิงจำเริญเป็นข้าราชสำนักเช่นเดียวกับคุณเปรม สามีของแม่พลอย

คุณหญิงจำเริญมีความจงรักภักดี ซื่อสัตย์ และมีเมตตากรุณา คล้ายคลึงกับแม่พลอย

คุณหญิงจำเริญถึงขั้นทำพินัยกรรมให้ทายาทจัดพิมพ์ "สี่แผ่นดิน" ในงานพระราชทานเพลิงศพของท่าน เพราะเชื่อว่าท่านคือแม่พลอยใน "สี่แผ่นดิน"

เจ้าจอมอาบ ในรัชกาลที่ 5 มีความเกี่ยวข้องกับแม่พลอยในแง่ของเหตุการณ์ในเรื่อง เมื่อตอนที่แม่พลอยแพ้ท้องอยากกินมะม่วงดิบ เจ้าจอมอาบได้ส่งมะม่วงดิบมาให้ถึงโรงพิมพ์สยามรัฐ แสดงให้เห็นถึงความผูกพันและเชื่อว่าแม่พลอยมีตัวตนจริง

นอกจากนี้ ในหนังสือ "สี่แผ่นดิน" ฉบับแรก ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช ได้ระบุไว้ชัดเจนว่า แม่พลอยเกิดจากจินตนาการของท่านเอง ไม่ได้มีบุคคลใดเป็นต้นฉบับโดยแท้ สิ่งเดียวที่ยอมรับได้คือชาติสกุลของแม่พลอยที่เป็น "ก๊กฟากข้างโน้น" หรือสกุล บุนนาค ซึ่งเป็นสกุลเดียวกับเจ้าจอมอาบ

ดังนั้น แม้แม่พลอยจะไม่ได้มีตัวตนจริงในฐานะบุคคลคนเดียวที่ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ นำมาเขียนทั้งเรื่อง แต่ก็เป็นตัวละครที่ประกอบขึ้นจากคุณลักษณะและคุณธรรมของผู้ใหญ่หลายท่านที่ท่านเคารพนับถือ โดยเฉพาะอย่างยิ่งคุณหญิงจำเริญ ประเสริฐศุภกิจ ที่มีคุณสมบัติหลายอย่างตรงกับแม่พลอยในนวนิยาย ทำให้ผู้อ่านหลายคนรู้สึกว่าแม่พลอยเป็นบุคคลที่มีอยู่จริง

แม่พลอย นางเอก นวนิยายสี่แผ่นดิน มีตัวตนจริงหรือไม่ ?