“ไกลบ้าน” เป็นพระราชนิพนธ์ลายพระราชหัตถเลขาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ขณะเสด็จประพาสยุโรปครั้งที่ 2 ในปี พ.ศ. 2450 พระราชทานแก่สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้านิภานภดล วิมลประภาวดี รวมทั้งสิ้น 43 ฉบับ เล่าถึงพระราชภารกิจแต่ละวันตลอดระยะเวลา 225 วัน ผ่านเส้นทางจากกรุงเทพฯ ไปยังประเทศต่าง ๆ เช่น สิงคโปร์ อิตาลี สวิตเซอร์แลนด์ เยอรมนี ฝรั่งเศส อังกฤษ เบลเยี่ยม เดนมาร์ก และนอร์เวย์

พระราชนิพนธ์นี้มีลักษณะคล้ายรายงานประจำวัน ผสมผสานกับการเล่าประสบการณ์ สะท้อนให้เห็นทัศนคติของพระองค์ต่อประเทศต่าง ๆ ทั้งด้านสังคม การเมือง วิทยาการ และธรรมชาติ พร้อมแทรกพระราชดำริส่วนพระองค์ที่ลึกซึ้ง

หลังเสด็จนิวัติพระนคร ทรงโปรดให้จัดพิมพ์เผยแพร่ โดยใช้ชื่อว่า “ไกลบ้าน” เริ่มพิมพ์ครั้งแรกในปี พ.ศ. 2450 โดยสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ แต่เนื่องจากเวลาไม่พอ จึงต้องพิมพ์เป็นตอน ๆ รวม 4 เล่ม

พิมพ์ครั้งที่ 2 ในปี พ.ศ. 2466 เพิ่มเติมภาพถ่ายฝีพระหัตถ์ คำอธิบายประกอบ และผนวกพระนิพนธ์ของกรมพระยาดำรงราชานุภาพ รวมเป็นชุดละ 3 เล่ม

ต่อมามีการพิมพ์ซ้ำในโอกาสต่าง ๆ ได้แก่

พ.ศ. 2479 ในงานพระราชทานเพลิงศพเจ้าฟ้านิภานภดล

พ.ศ. 2537 จัดพิมพ์พระราชทานโดยในหลวงรัชกาลที่ 9 และสมเด็จพระบรมราชินีนาถ

พ.ศ. 2540 จุฬาฯ แปลบางส่วนเป็น 3 ภาษา

พ.ศ. 2545 บริษัท อจท. พิมพ์จำหน่าย 3,000 ชุด

พ.ศ. 2550 ครบรอบ 100 ปีเสด็จประพาสยุโรป กรมศิลปากรจัดพิมพ์ใหม่และจัดนิทรรศการ

ปัจจุบัน "ไกลบ้าน" ไม่ใช่เพียงหลักฐานประวัติศาสตร์ แต่ยังเป็นวรรณกรรมชั้นครูที่แสดงพระปรีชาญาณของกษัตริย์นักคิด และเป็นแรงบันดาลใจให้คนไทยเรียนรู้โลกกว้างจากสายพระเนตรของพระมหากษัตริย์ผู้ทรงมองการณ์ไกลอย่างแท้จริง

ไกลบ้าน จดหมายเหตุรัชกาลที่ 5 เสด็จประพาสยุโรป