เรื่องเล่าจากหนังสือ จันทราเทวี ความทรงจำจากรัฐฉาน เป็นหนังสืออ่านสนุกมากเป็นบันทึกส่วนตัวของผู้เขียนไม่ใช่หนังสือประวัตินะ ชอบอยากให้สำนักพิมพ์กลับมาพิมพ์ซ้ำอีกครั้ง ขาดตลาดไปนานมากแล้ว มีเล่าต่างๆ หลายอรรถรสมาก มีเรื่องเก่าเรื่องผีไทยในวังด้วย

เจ้านางจัทราเทวี ธิดาเจ้าฟ้าฉ่วยไต้ก์ เจ้าฟ้าองค์สุดท้ายของเมืองยองห้วย โดยบอกเล่าเรื่องราวตั้งแต่เด็กเรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน ด้วยผู้เขียนบันทึกนี้เขียนในวัยชรา เพราะฉะนั้นเรื่องวันเวลา อาจจะมีความคลาดเคลื่อนไปบ้าง เช่นความทรงจำวัยเด็กที่เจ้านางเล่า จึงดูรางเลือนและจำรายละเอียดอาจไม่มีมากเพราะวัยขณะนั้นท่านยังเล็๋กมา อายุประมาณ 6 ขวบ เจ้าจันทราได้เล่าชีวประวัติขณะเติบโตมาในรัฐฉานการเปลี่ยนแปลงของบ้านเมืองระหว่างอังกฤษปกครองในฐานะเจ้าอาณานิคมการยึดครองของกองทัพญี่ปุ่นและเหตุการณ์วุ่นวายต่างๆ หลังพม่าได้รับเอกราชจนกระทั่งทหารเข้ายึดอำนาจใน พ.ศ. ๒๕๐๕

นอกจากนี้ ยังได้เล่าเรื่องครอบครัวที่ต้องพัวพันกับการเมือง จนสูญเสียน้องชายเเละเจ้าพ่อในช่วงทหารปฏิวัติเจ้าจันทราจบการศึกษาจากมหาวิทยาลัยเคมบริดจ์เเละพบนายปีเตอร์ ซิมส์สามีชาวอังกฤษ ต่อมาทั้งคู่ได้ย้ายมาพำนักที่กรุงย่างกุ้ง ท่ามกลางความผันผวนทางการเมือง จนกระทั่งประชาธิปไตยล่มสลายทำให้ทั้งคู่ต้องพลัดบ้านจากเมืองไปโดยไม่ได้หวนกลับมาอีกเลย

ในช่วงชีวิตหนึ่งเจ้าจันทรากับสามีนายปีเตอร์ ซิมส์ ชาวอังกฤษ ได้มาพำนักในเมืองไทย ในปี พ.ศ. 2493 เนื่องจากนายปีเตอร์ฯ ได้เป็นอาจารย์มหาวิทยลัยประสานมิตรในกรุงเทพฯ ส่วนเจ้าจันทราฯ ได้เป็นอาจารย์สอนที่ โรงเรียนอุดมศึกษา โดยช่วยนักเรียนฝึกภาษาอังกฤษ นอกจากนี้ นายปีเตอร์ฯ ยังเขียนบทความภาษาอังกฤษลงในหนังสือพิมพ์สยามรัฐ ของ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช ด้วยเหตุที่นายปีเตอร์ฯ มีความสนใจเกี่ยวกับศิลปวัฒนธรรมไทย จึงเขียนบทความภาษาอังกฤษเกี่ยวกับเจ้านายสยามในหนังสือเล่มนี้ ยังได้บอกเล่าว่า ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ฯ สนใจในงานเขียนของนายปีเตอร์ฯ และยังเป็นมิตรไมตรีที่ดีต่อกันอีกด้วย

นายปีเตอร์ฯ มาถึงเมืองไทยได้รู้จักกับเจ้านายหลายคน ในครั้งนั้นที่มาถึงกรุงเทพฯ ครั้งแรก หม่อมเจ้าศุภสวัสดิวงศ์สนิท สวัสดิวัฒน์ และธิดาผู้เลอโฉมทั้ง 4 คน ได้เคยพบกันในลอนดอน ทรงเป็นผู้ดูแลและแนะนำให้รู้จักเจ้านายหลายพระองค์ พระองค์เจ้าเปรมบุรฉัตร

เจ้าจันทราและสามี ได้มาเช่าบ้านแสนสวยริมแม่น้ำเจ้าพระยาในกรุงเทพฯ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของวังเจ้านาย เป็นเรือนยกเสาสูงริมแม่น้ำ ติดประตูแบบฝรั่งเศสบานใหญ่มีสายลมพัดเข้ามาในห้องตลอดเวลาโดยไม่ต้องใช้เครื่องปรับอากาศเลย แต่อยู่อย่างเดียวคือที่นี่

"ผีดุ" ในหนังสือเล่มนี้ท่านได้บรรยายไว้ว่า "ฉันไม่คิดว่าปีเตอร์เชื่อเรื่องผี แต่เรื่องนี้ทำให้เข้ารู้สึกสองจิตสองใจ เมื่อเราย้ายเข้ามาไม่นานขณะปีเตอร์นั่งเตรียมการเรียนการสอนที่โต๊ะทำงาน รู้สึกว่ามีคนมายืนอยู่ด้านหลัง เมื่อหันไปมองไม่พบใคร ปีเตอร์กลัว จึงกลับมาที่เตียงนอน บอกว่าทำงานต่อไม่ได้

ห้องนอนอยู่ติดกับห้องทำงานที่ตั้งตู้นิรภัย บางคืนขณะข่มตานอนได้ยินเสียงคนลากตู้นิรภัยดังรอบห้อง อีกทั้งเสียงเปิดปิดฝาตู้ บางคืนได้ยินเสียงพิมพ์ดีดและเสียงเลื่อนแคร่พิมพ์ดีดดังชัดเจน หลังจากไปดู 2-3 ครั้งก็ไม่มีคนอยู่ เราจึงรู้ว่า "ถูกผีหลอก"

เย็นวันหนึ่งเมื่อคนรับใช้ขึ้นไปโถงใหญ่ติดระเบียงชั้นบนวิ่งหน้าตาตื่นลงบันได บอกว่าเห็นกรมพระจันทบุรีนฤนาถทรงสวมเครื่องแบบ ยืนมองพระอาทิตย์ตกดินบนระเบียง เราวิ่งขึ้นไปดูเผื่อจะทันเห็น แต่พระองค์หายไปแล้ว

สถานการณ์ตรึงเครียดขึ้น แม้เราไม่เชื่อเรื่องผี แต่ต้องมีวิญญาณอยู่ในบ้านแน่นอน เราเล่าให้จอห์น โบลเฟลด์ฟังเพราะรู้เรื่องลึกลับดี เขาบอกว่า บ้านหลังนี้มีวิญญาณ เราจึงทำทุกอย่าง นิมนต์พระมาทำบุญ จอห์นบอกว่า สมบัติของพระองค์ยังอยู่ในบ้าน ดวงพระวิญญาณไปไหนไม่ได้ ได้ฟังดังนั้น

จึงย้ายสมบัติของพระองค์ออกไปและเรานอนหลับสนิททุกคืน อันนี้ก็เป็นเกร็ดเล็ก ๆ น้อย ๆ จากหนังสือเล่มนี้เกี่ยวกับเรื่องลึกลับ ชวนน่าขนลุก เพราะทำให้เชื่อว่าจิตวิญญาณหรือที่คนเราเรียกว่าผีมีจริงถ้าใครไม่เคยเจอกับตัวก็คงไม่เชื่อ ยิ่งวังเจ้านายเก่าแล้ว ดวงพระวิญญาณท่านคอยปกป้องลูกหลาน เหมือนในหนังสือที่ กรมพระราชวังบวรสถานมงคล วังหน้าพระองค์แรกในรัชกาลที่ 1 ที่ท่านหวงวังและสาปแช่งคนที่มาอยู่วังของท่าน.....
--------------------------------
เจ้าจันทราเทวี คือธิดาองค์ใหญ่ของเจ้าส่วยไต้ก์ เจ้าฟ้าเมืองยองแห่งรัฐฉาน เธอถ่ายทอดเรื่องราวในวัยเยาว์ ความทรงจำที่มีต่อเจ้าพ่อของเธอ อดีตปธน.คนแรกของสหภาพพม่าเมื่อปีพ.ศ. 2491 หลังพม่าได้รับเอกราชจากอังกฤษ เธอเติบโตขึ้นมาในรัฐฉาน ขณะอังกฤษเป็นเจ้าอาณานิคม การยึดครองของญี่ปุ่นและเหตุการณ์วุ่นวายต่างๆ หลังพม่าได้รับเอกราช เรื่องที่ครอบครัวของเธอพัวพันกับกับการเมืองจนต้องสูญเสียเจ้าพ่อและน้องชายในช่วงทหารปฏิวัติเจ้าจันทราจบการศึกษาจากมหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ และพบกับสามีชาวอังกฤษ ปีเตอร์ ซิมส์ ต่อมาทั้งคู่ย้ายมาพำนักที่กรุงย่างกุ้ง จนกระทั่งประชาธิปไตยล่มสลาย ต้องพลัดบ้านจากเมืองไปโดยไม่ได้หวนกลับมาอีกเลย

“เจ้านางจัทราเทวี เห็น ดวงพระวิญญาณ กรมพระจันทบุรีนฤนาถ”