๙ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๘๙

เช้าวันที่สยามทั้งแผ่นดินเงียบงัน

หากจะมีวันใดวันหนึ่งที่ฝากแผลใจไว้ในหน้าประวัติศาสตร์ไทยอย่างลึกซึ้ง

วันนี้ย่อมเป็นหนึ่งในนั้น

เช้าวันจันทร์ต้นฤดูฝน ณ พระที่นั่งบรมพิมาน ภายในพระบรมมหาราชวัง

ที่ดูเผิน ๆ แล้วก็เป็นเช้าวันธรรมดาอีกวันหนึ่ง ผู้คนยังออกไปทำงาน รถรางยังคงแล่นไป

เสียงพ่อค้าแม่ค้าดังแว่วมาจากตรอกซอกซอยเหมือนทุกครา

ใครจะคิดว่าอีกไม่กี่ชั่วโมงต่อมา ข่าวใหญ่ที่สุดข่าวหนึ่งในประวัติศาสตร์ชาติไทยจะถูกส่งออกจากกำแพงพระบรมมหาราชวัง

09.20 น. พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระมหากษัตริย์รัชกาลที่ ๘ แห่งพระบรมราชจักรีวงศ์

เสด็จสวรรคตภายในห้องพระบรรทม ด้วยพระแสงปืน เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นอย่างกะทันหันและเต็มไปด้วยเงื่อนงำนี้

สร้างความโศกเศร้าแก่ประชาชนทั่วประเทศอย่างไม่อาจพรรณนาได้

ในเวลานั้น พระองค์มีพระชนมพรรษาเพียง 20 พรรษาเท่านั้น

แม้รัชกาลของพระองค์จะมิได้ยาวนานนัก แต่ก็เป็นช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อสำคัญของบ้านเมือง
หลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง

พ.ศ. 2475 ประเทศไทยกำลังก้าวผ่านความผันผวนทางการเมือง เศรษฐกิจ และผลกระทบจากสงครามโลกครั้งที่ 2

พระมหากษัตริย์หนุ่มผู้ทรงเปี่ยมด้วยพระอุปนิสัยอ่อนโยน สุขุม และทรงใฝ่ศึกษาหาความรู้ จึงเป็นความหวังของผู้คนจำนวนมาก

ผู้ที่เคยมีโอกาสเฝ้าฯ รับเสด็จต่างกล่าวตรงกันว่า พระองค์ทรงมีพระราชอัธยาศัยเรียบง่าย โปรดการศึกษา ทรงสนพระราชหฤทัยด้านวิทยาศาสตร์ การแพทย์ และความเป็นอยู่ของราษฎร พระราชกรณียกิจหลายประการ แม้จะดำเนินขึ้นในระยะเวลาอันสั้น แต่ได้แสดงให้เห็นถึงพระราชปณิธานที่จะทรงเป็นกษัตริย์ผู้ใกล้ชิดประชาชน

ทว่าพระราชภารกิจเหล่านั้นกลับต้องยุติลงอย่างกะทันหัน

ข่าวการสวรรคตแพร่สะพัดออกไปทั่วพระนครราวสายฟ้าฟาด ผู้คนจำนวนมากยังไม่เชื่อในสิ่งที่ได้ยิน บางคนก็ยืนจับกลุ่มวิพากษ์วิจารณ์ตามท่าน้ำและตลาด บางคนถึงกับหลั่งน้ำตาเมื่อได้รับทราบข่าว บ้านเมืองอยู่ในภวังของความเศร้าและสับสน

ยิ่งเวลาผ่านไปนานเท่าใด คำถามเกี่ยวกับสาเหตุแห่งการสวรรคตก็ยิ่งทวีความซับซ้อน กลายเป็นคดีประวัติศาสตร์ที่มีการสืบสวน สอบสวน และถกเถียงกันยาวนานที่สุดคดีหนึ่งของประเทศไทย กระทั่งปัจจุบัน เหตุการณ์ในเช้าวันนั้นยังคงเป็นประเด็นที่นักประวัติศาสตร์ นักกฎหมาย และผู้สนใจประวัติศาสตร์พยายามศึกษาและตีความจากหลักฐานต่าง ๆ อย่างต่อเนื่อง

ภายหลังการสวรรคต สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าภูมิพลอดุลยเดช ได้เสด็จขึ้นทรงราชย์เป็นพระมหากษัตริย์รัชกาลที่ ๙ แห่งพระบรมราชจักรีวงศ์ เปิดฉากบทใหม่ของประวัติศาสตร์ไทยที่ดำเนินต่อเนื่องยาวนานกว่า 70 ปี

ด้วยเหตุนี้ วันที่ 9 มิถุนายนของทุกปี จึงได้รับการกำหนดให้เป็น “วันอานันทมหิดล” เพื่อถวายความรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล โดยเฉพาะในวงการแพทยศาสตร์ ซึ่งได้รับแรงบันดาลใจจากพระราชปณิธานด้านการแพทย์และการสาธารณสุขของพระองค์

กาลเวลาล่วงเลยมากว่าแปดทศวรรษแล้ว แต่เช้าวันที่ 9 มิถุนายน พ.ศ. 2489 ยังคงเป็นวันที่คนไทยไม่เคยลืม

วันที่พระมหากษัตริย์หนุ่มผู้เปี่ยมด้วยความหวังจากไปอย่างกะทันหัน

และเป็นวันที่หน้าประวัติศาสตร์ไทยได้พลิกเปลี่ยนไปตลอดกาล

น้อมรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณ

พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล

รัชกาลที่ ๘ แห่งพระบรมราชจักรีวงศ์
.
ข้อมูล : เล่าเรื่องรักสยามแต่ปางก่อน
เรียบเรียง : โอลาฟ

9 มิถุนายน "วันอานันทมหิดล"