วันที่ประวัติศาสตร์ไทยได้จารึกเหตุการณ์สำคัญที่นำมาซึ่งการเปลี่ยนแปลงการปกครองครั้งใหญ่ บทความนี้จะพาทุกคนย้อนกลับไปสัมผัสเรื่องราวในวันนั้นผ่านความทรงจำอันล้ำค่าของ พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงอินทุรัตนา พระธิดาใน สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต (ทูลกระหม่อมบริพัตร) ซึ่งเป็นเจ้านายพระองค์เดียวที่ประทับอยู่ในเหตุการณ์และยังทรงพระชนม์ชีพ

ในวัยเยาว์ พระองค์เจ้าหญิงอินทุรัตนาทรงเล่าถึงความรุ่งเรืองของพระบิดา ในยามที่ทรงดำรงตำแหน่งสำคัญ ผู้คนทุกชนชั้นต่างหลั่งไหลมาที่วังบางขุนพรหมเพื่อร่วมงานบุญ งานเทศน์ หรือแม้แต่ขอพึ่งพระบารมีในงานมงคลต่างๆ ความสุขสบายเหล่านี้กลับต้องจบลงอย่างกะทันหันในเช้าตรู่

วันที่ 24 มิถุนายน 2475

"คณะราษฎร์เอารถถังบุก ยิงปืนประจำรถถัง จนตำหนักใหญ่เป็นรูกระสุน..."

ความวุ่นวายเริ่มต้นขึ้นเมื่อคณะราษฎร์บุกเข้าวัง ตำหนักใหญ่เต็มไปด้วยรูกระสุน ทหารยามถูกปลดอาวุธ และพระบิดาของพระองค์เจ้าหญิงอินทุรัตนาถูกควบคุมตัวจากตำหนักน้ำ พระองค์เล็กๆ ได้เห็นเหตุการณ์ทั้งหมดอย่างใกล้ชิด เมื่อมาถึงตำหนักใหญ่ มีนายทหารคนหนึ่งใช้ปืนยาวจ่อที่พระอุระของพระบิดา พระองค์จำได้ว่าเป็น "อ้ายวรรณ" ผู้ซึ่งพระบิดาเคยชุบเลี้ยงมาตั้งแต่เด็ก ส่งเสียให้ร่ำเรียนทั้งในและต่างประเทศ จนได้ดิบได้ดีในราชการ

"มึงก็เป็นพวกเขาด้วยรึ อ้ายวรรณ เอาสิวะ มึงยิงกูเลย!"

คำตรัสของพระบิดาที่เต็มไปด้วยความเด็ดเดี่ยว ทรงฉีกฉลองพระองค์ออกพร้อมยืดพระอุระเผชิญหน้ากับ "อ้ายวรรณ" สร้างความอับอายให้ชายผู้นั้นจนใบหน้าแดงก่ำ เหงื่อแตก และยอมลดปลายปืนลง ทว่าเหตุการณ์ยังไม่จบลงเพียงแค่นั้น พระบิดาของพระองค์เจ้าหญิงอินทุรัตนาถูกนำไปคุมขังใต้ถุนพระที่นั่งอนันตสมาคม สถานที่คุมขังที่ไร้ซึ่งความสะดวกสบาย หม่อมแม่และพระมารดาต่างอ้อนวอนขอติดตามไปปรนนิบัติด้วยความรักและห่วงใย

แม้ในยามทุกข์ยากนี้ ผู้คนที่เคยรายล้อมในยามมีอำนาจกลับหายหน้าไปเกือบหมดสิ้น มีเพียง

"เจ้าคุณประดิพัทธ์" เท่านั้นที่มาเยี่ยมเยียนทุกวัน แสดงความเศร้าโศกและพยายามหาทางช่วยเหลืออย่างสุดความสามารถ

เมื่อถึงเวลาที่พระบิดาได้รับอนุญาตให้ออกจากประเทศและต้องจากแผ่นดินไทยไปตลอดชีวิต เจ้าคุณประดิพัทธ์ได้แสดงความภักดีที่ซาบซึ้งใจยิ่งนัก ท่านหอบกระเป๋าพร้อมลูกชายมาร้องไห้ขอตามเสด็จไปพำนักที่บ้านของตระกูล ณ ระนอง ที่ปีนัง แม้พระบิดาจะทรงเตือนถึงภัยอันตรายที่อาจเกิดขึ้นกับท่านและครอบครัว แต่เจ้าคุณประดิพัทธ์กลับตอบด้วยความเด็ดเดี่ยวว่า:

"พวกเกล้ากระหม่อมเป็นจีน ได้พระเจ้าแผ่นดินในพระราชวงศ์จักรีชุบเลี้ยง พระราชทานนามสกุล สุขสบายกันอยู่ในประเทศไทย ก็จะขอตอบแทนพระคุณในครั้งนี้ มันจะฆ่า ก็ไม่เสียดายชีวิต"

เรื่องราวของพระองค์เจ้าหญิงอินทุรัตนาสะท้อนให้เห็นถึงความผันผวนของอำนาจ การเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในประวัติศาสตร์ และที่สำคัญที่สุดคือ ความภักดีอันไม่เสื่อมคลาย ของผู้คนที่พร้อมจะยืนหยัดเคียงข้างผู้มีพระคุณ แม้ในยามที่ยากลำบากที่สุด

เรื่องราวนี้ยังคงเป็นบทเรียนอันทรงคุณค่าที่เตือนใจเราถึงความหมายของการเสียสละ ความกล้าหาญ และความผูกพันที่แท้จริง

93 ปี อภิวัฒน์สยาม